Door het laagje beschaving dat is aangebracht in ons socialisatieproces en dat dagelijks wordt bijgewerkt door de bevestigingen die wij krijgen, is het vaak moeilijk om te zien wie wij als mens werkelijk zijn. Onze zintuigen schieten tekort omdat zij er op zijn afgestemd om datgene waar te nemen wat men ons verteld heeft dat er is.
Als je bijvoorbeeld opgevoed bent met klassieke muziek en door mensen die dit waarderen, is de kans groot dat ook jij klassieke muziek mooi vindt. Of als je als christen bent groot gebracht, is het heel moeilijk te begrijpen wat er om gaat in het hoofd van een atheïst of agnosticus. Andersom natuurlijk ook.
Kortom, ons waarde en normensysteem geeft ons enerzijds houvast om greep te krijgen op ons leven en maakt het ons mogelijk om relaties aan te gaan, maar de paradox is dat het ons tegelijkertijd vervreemdt van onze medemens.
Dit wordt vaak pijnlijk duidelijk als wij geconfronteerd worden met het geweld in ons zelf en in de buitenwereld.
Zo zag ik vanmorgen een jonge vrouw op tv in het programma “de wandeling”, die als klein meisje in het concentratiekamp in Bosnië Herzegovina had gezeten en zich nu afvroeg hoe het mogelijk was dat mensen tot zulke gruweldaden in staat waren. Van zichzelf zei ze dat ze nog geen vlieg kwaad zou kunnen doen en het leek mij dat ze dit oprecht meende.
Terwijl ik mij niet zou verbazen dat als zij de kans kreeg om met een machinegeweer de moordenaars en verkrachters van destijds neer te maaien zij dit na enige aarzeling zonder pardon zou doen.
Wij hebben het nodig om van ons zelf te denken dat wij fatsoenlijk zijn. Fatsoenlijk in de zin van de beschavingsnormen die ons zijn bijgebracht.
Hiermee beschermen wij ons zelfbeeld. Dit fantasiebeeld dat wij van onszelf hebben is een soort van ijkpunt waarmee wij in het leven op koers trachten te blijven.
Ons geweten waarschuwt ons als wij van deze koers afwijken en vervolgens proberen wij ons gedrag bij te sturen tot wij en onze omgeving hierover weer tevreden zijn.
Wij hebben orde en overzicht nodig in ons leven om niet te verdwalen, maar beseffen meestal niet dat hier ook een keerzijde aan is. Het dwingt ons selectief te kijken, te luisteren en te handelen. De prijs voor het valse gevoel van veiligheid dat hierdoor ontstaat is dat veel van wat er is ons niet opvalt. Velen zien niet wat er is, maar wat er in hun ogen zou moeten zijn. Rechtvaardigheid, schoonheid, liefde en noem maar op. Wij doen er ook alles aan om deze beelden, want meer zijn het niet, te versterken. Soms tegen beter weten in.
Is het leven dan slechts een baggerput waarin wij moeten zien te overleven, maar die wij tegen beter weten in zien als een warm nest? Is het allemaal hopeloos?
Ik beweer juist het tegenovergestelde. Wij hebben het vermogen om dubbelspel te spelen en zowel te leven naar onze menselijke aard als te voldoen aan de eisen die onze omgeving aan ons stelt. Het vraagt om enige behoedzaamheid en veel zelfvertrouwen.
De mens is een gespleten wezen met zowel een lichte als een donkere kant. Beide moeten worden geaccepteerd. Beide hebben eigen bestaansrecht.
Toen ik nog erg jong was kreeg ik door het boek "Demian" van Hermann Hesse interesse in “Abraxas”, een godheid die het goede en het slechte in de wereld verenigt.
De christelijke God heeft voor veel verwarring gezorgd door Abraxas uit de wereld te bannen. Begrippen als ‘zonde’ en ‘vergeving’ zijn toen in de wereld gekomen en hebben tot veel misverstanden geleid. En natuurlijk ook “Geloof, hoop en liefde”.
Psychologen, psychiaters, trainers en de farmaceutische industrie verdienen er een goede boterham aan.
Nee, ik gun die vrouw uit Bosnië Herzegovina dat machinegeweer en het moment dat zij af kan rekenen met de schoften die het leven van haar en dat van vele anderen tot een hel hebben gemaakt. Begrip is mooi, maar veel mooier is het om al je oude vijanden om zeep te helpen. Niet christelijk misschien, niet zoals is ons bijgebracht, maar wel duidelijk. En meer in overeenstemming met hoe wij zijn als mens. En vergeving? Ja, daar is ook ruimte voor. Daarna, vergeving van de daders en van jezelf. De mensen hebben alle reden om meer angst te hebben voor zichzelf en hun medemens, dan voor de God die deel uitmaakt van hun waanideeën.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten