Mandeville

Ooit wel eens gehoord van de beroemde Nederlandse schrijver en filosoof Mandeville? Ik ook niet. Tot gisteren, maar toen was ik ook gelijk verkocht.
Bernard Mandeville leefde van 1670 tot 1733. Deze Rotterdammer, die in Leiden tot arts was opgeleid, vertrok op 23-jarige leeftijd naar Engeland en is daar tot zijn dood blijven wonen.
Mandeville was in zijn tijd tot ver over de grenzen van Engeland bekend en heeft enorm veel invloed gehad op het denken van velen die aan de basis hebben gestaan van de moderne samenleving. In Nederland is het dankzij Arne C. Jansen dat hij sinds 2005 aan de vergetelheid is ontrukt. Ja, als je over hem en van hem leest wordt het duidelijk waarom Nederland Mandeville graag bij wil zetten in het rijtje illustere filosofen en schrijvers die ons land heeft voortgebracht. Ook de Engelsen hebben hem bij hun cultuur ingelijfd als één van de groten.
Ik citeer: “Mandeville is een scherpe observator, die zijn boodschap lardeert met rake beschrijvingen van taferelen en daarbij moeiteloos tussen beschouwing en concrete praktijk heen en weer pendelt. Zowel in proza als poëzie betoont Mandeville zich een maatschappelijk geëngageerd schrijver, die de mensen, hun samenleving en zichzelf onderzoekt en schildert zoals ze in werkelijkheid zijn. Als dichter is hij vergelijkbaar met de hedendaagse rappers. Tegelijkertijd is hij, evenals Geert Grote, Erasmus, Coornhert en Hugo de Groot, een exponent van de typisch Nederlandse poorterscultuur. Van hen is hij de sociaalwetenschapper avant la lettre: psycholoog, econoom en socioloog. Een opgewekte empirist, die niets van moralisten en idealistische filosofen moet hebben. Zij willen immers de mens anders maken dan hij van nature is, maar geen schepsel kan zichzelf veranderen, ook de mens niet. Het grootste probleem bij mensen is hun gebrek aan zelfkennis: ‘Dat zo weinig mensen zichzelf begrijpen, komt vooral doordat de meeste schrijvers hun altijd leren wat ze zouden moeten zijn, in plaats van te vertellen wat ze werkelijk zijn.”
Centraal in zijn denken staat de ‘zelfvoorkeur’ van mensen. De voorkeur voor zichzelf, oftewel het eigenbelang. Volgens Mandeville zijn de mensen slechts door hun eigenbelang in staat om tot gezamenlijke welvaart te komen. Het zijn ijdelheid, gemakzucht, behagen in luxe, hebzucht, afgunst, eerzucht en bedrieglijkheid die de motor van de welvaart van een samenleving vormen. Een visie die ik met hem deel, al wou ik dat het anders was.
Ik denk dat de openheid waarmee hij het heeft over het belang van deze eigenschappen niet genoeg naar waarde kan worden geschat. Niks geen hypocriete kleinburgerlijke Balkenendenormen en waarden. Laat maar zien dat het de slachters zijn die het ons mogelijk maken te leven zoals wij nu leven. En dat iedereen dit wel best vindt. De prijs betalen we later wel. ‘Apres nous le déluge’ is van alle tijden.
Ik denk wel eens dat wij behoefte hebben om alles mooier voor te stellen dan het is.
In de reclame zie je de mooiste vrouwen en mannen, terwijl iedereen weet dat er soms flink is gefotoshopped. Af en toe gaat er een model dood aan anorexia, maar niet voorkomen kan worden dat tallozen zich ongelukkig voelen omdat zij met hun puistenkoppen zich spiegelen aan al die mooie gladde hoofdjes.
Politici weten het allemaal heel mooi en overtuigend te vertellen, maar achter hen staat een spindoctor. De voordelen, die het stemmen op de partij van deze politicus opleveren, worden breed uitgemeten en opgeblazen, maar wat hij straks met zijn rechterhand geeft, haalt hij met diezelfde vette lach weer met zijn linkerhand uit je portemonnee.
Wij hebben het over moslims alsof het mensen zijn van een andere planeet, maar de werkelijke aliens zitten in de RK-kerk, waar ze zich druk maken over homo’s en neuken voor het huwelijk.
Ach, ik wist het allemaal al, zei de gek. Maar het is prettig om het ook eens te lezen in de woorden van een ander.