Keuzes

Dagelijks maken we vele keuzes. En wij denken daarbij meestal dat wij dit bewust doen. Wij zijn immers verstandige mensen, niet waar? Niet waar dus!
Het is niet moeilijk om zowel onze keuzes te beïnvloeden als het gevoel dat wij hebben dat bij deze keuzes behoort. Talloze experimentjes in de psychologie bewijzen dat. Ik wil daar nu niet dieper op ingaan. Dit is een blog en geen scriptie. Het is misschien al voldoende als je beseft dat onze keuzes beïnvloed worden door onze ervaringen vanuit het verleden. Iemand die bijvoorbeeld een slechte ervaring heeft met een persoon of situatie zal er meestal voor kiezen deze situatie of persoon te vermijden. Herken je dit?
Wij hebben bovendien de neiging om meer verantwoordelijkheid te nemen voor keuzes die goed zijn uitgepakt dan voor keuzes waarvan de resultaten tegen zijn gevallen.
Haal je maar eens een of enkele situaties voor de geest waarin je een belangrijke keuze hebt gemaakt. Als je tevreden bent over de resultaten van deze keuze zul je geneigd zijn positief te denken over de keuze die gemaakt is en hem aan jezelf toeschrijven. We noemen dit een interne attributie.
Bij negatieve resultaten herinner je je veel sneller hoe anderen jou keuzes hebben beïnvloed en is het veel moeilijker om de verantwoordelijkheid voor de keuze op je te nemen. Hier is sprake van een externe attributie.
In deze recessie wordt de mensen bijvoorbeeld geadviseerd om het geld te laten rollen om het verder instorten van de economie te voorkomen. Mocht je hier gehoor aan geven en straks tot over je oren in de schulden zitten dan is het moeilijker om je hiervoor verantwoordelijk te voelen dan dat je op eigen initiatief besloot je geld te 'investeren' in de economie.

Kiezen en kunnen kiezen heeft vreemd genoeg zowel erg positieve als erg negatieve kanten. Positief is natuurlijk het gevoel van autonomie dat wij hebben. Het gevoel niet afhankelijk te zijn van anderen. Maar het steeds weer moeten kiezen heeft ook velen op de rand van een zenuwinstorting gebracht. Herken je bij jezelf de nerveusiteit bij het moeten maken van een keuze? Het is ook niet vreemd dat mensen onrustiger worden naarmate zij meer moeten kiezen en minder kunnen overzien wat hiervan de gevolgen zijn. Dit is één van de vele paradoxen waar wij mee moeten leven: naarmate wij meer keuzemogelijkheden hebben des te moeilijker wordt het om een keuze te maken. Om de onrust die dit met zich meebrengt te vermijden zijn wij daarom geneigd anderen voor ons te laten kiezen.
Wij lijken soms onze 'vrijheid' op te willen geven voor onze gemoedsrust.
Dat het maken van keuzes soms ook heel complex kan zijn illustreert het volgende verhaal dat elke kerel kan overkomen.
"Je rijdt op een stormachtige avond met je auto in de stad rond. Je passeert een bushalte en ziet daar drie mensen staan wachten op de bus:
1. Een oud vrouwtje, dat doodziek is.
2. Je beste vriend, die ooit je leven redde.
3. De ideale vrouw, waarvan je al heel je leven droomde.
Maar: je rijdt in een BMW Z3, er kan dus maar één passagier mee en je krijgt maar één kans voor de beste oplossing. Wie neem je mee?
Denk goed na. Dit is een ethisch/moreel dilemma dat ooit gebruikt werd in een selectieprocedure voor managers.
Je kan het oude vrouwtje naar het hospitaal brengen, waardoor je haar leven redt. Of je neemt je vriend mee zodat je quitte staat. Maar dan ben je natuurlijk de liefde van je leven kwijt.

Het ideale antwoord was: Ik geef de sleutels van mijn wagen aan mijn vriend en laat hem het oude vrouwtje naar het hospitaal brengen. Ik wacht samen met de vrouw van mijn dromen op de bus. Moraal van het verhaal: Wie bereid is om eens anders te denken, bereikt meer in het leven.

De kans is uiteraard groot dat jij hebt gezegd: Ik overrijd het oude vrouwtje om haar uit haar lijden te helpen, neuk de vrouw van mijn dromen in mijn auto en rij dan naar de dichtstbijzijnde kroeg om dat met mijn vriend te vieren... Het is je vergeven!"