“Wat had ik graag eens met Hitler gepraat”, zei een leerlinge vandaag tegen mij zomaar uit het niets. Ik vroeg haar om zich nader te verklaren. “Ik vraag me af wat er in zo’n man omging. Hoe hij tot zijn daden is gekomen”, gaf ze als verklaring. Waarop een ander haar aanvulde met “Ik had graag eens met Saddam Hoessein gepraat om dezelfde reden.”
Deze openhartigheid trof me. Samen met de duivel aan tafel zitten en hem vragen wat zijn motieven zijn. En daar zonder vooroordelen naar luisteren. Alsof dat mogelijk zou zijn.
“Hé Lucifer. Hoe komt het toch dat je zo onvoorstelbaar wreed kunt zijn tegen de mensen? Wat is je geheim?”
Er is altijd een fascinatie geweest voor mensen waarvan wij niet begrijpen hoe zij tot hun wandaden zijn gekomen. Alsof het kwaad niet in ons maar buiten ons zit en geïsoleerd kan worden om het vervolgens te bestuderen, zoals in diverse experimenten in de sociale psychologie is gedaan.
Waarbij naar voren kwam dat dit kwaad in ieder van ons zit en dat het de omstandigheden zijn die dit kwaad zichtbaar maken.
Natuurlijk komen deze onderzoeksresultaten degenen die ons besturen en manipuleren niet goed uit. De ‘ander’ is per definitie ‘slecht’ en ‘wij’ zijn ‘goed’. Pas door dit als uitgangspunt te nemen kunnen we vaststellen waar onze vijanden zitten en plannen maken om hen te vernietigen.
Dat we allemaal onze donkere kant hebben zullen weinigen ontkennen (Bovendien zijn dat leugenaars). Maar we hebben geleerd om deze donkere kant te verbergen en alleen te laten zien als de omstandigheden dit sociaal aanvaardbaar maken. Tijdens voetbal. Of in de oorlog. Om maar enkele situaties te noemen waarin we het beest in ons mogen uitlaten.
Wat brengt mensen er echter toe om toe te geven aan hun gewelddadige impulsen op een niet sociaal aanvaardbare wijze?
Gisteren hoorde ik nog van een man in Amerika die zijn familie en zichzelf om het leven had gebracht omdat hij vond dat de eieren te hard waren gekookt. Of te zacht. Daar wil ik van af zijn. Dit zal de aanleiding zijn geweest voor zijn gedrag. Maar hoe kon het dat de druk op de ketel zo groot werd dat hij zich niet meer kon beheersen?
Vandaag blies een 75-jarige marktkoopman zijn huis op en schoot de directeur van de woningbouwvereniging neer, omdat hij die verantwoordelijk hield voor het feit dat hij zijn huis zou worden uitgezet.
Wat ging er om in het hoofd van die man toen hij de gaskraan open draaide? Hoe kwam hij er bij om zijn pistool te trekken?
Ik vermoed dat in een samenleving als de onze er mogelijk velen zijn die met gewelddadige plannen rondlopen waarmee zij niets doen, totdat zij opeens de controle over zichzelf verliezen. Het is maar te hopen dat ze van voetballen houden.
Door het raam zie ik hoe de lucht langzaam betrekt. De buienradar toont een enorm aaneengesloten regenfront dat de kust nadert. Binnen een half uur komt het water naar beneden, wat ik je brom. De natuur is niet goed en niet slecht. Maar al weer regen blijft gewoon vervelend.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten